Το CERN κλείνει τον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων για αναβάθμιση 1,5 δισ. δολαρίων
Ο πιο ισχυρός επιταχυντής σωματιδίων στον κόσμο σίγησε τη Δευτέρα, καθώς το CERN έθεσε εκτός λειτουργίας τον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων, σηματοδοτώντας την έναρξη της Τρίτης Μεγάλης Διακοπής Λειτουργίας — μιας τετραετούς αναβάθμισης που θα μετατρέψει τον επιταχυντή στον Υψηλής Φωτεινότητας ΜΕΑ (High-Luminosity LHC).
Το Τέλος μιας Εποχής
Η διακοπή λειτουργίας, που είχε προγραμματιστεί χρόνια νωρίτερα, σηματοδοτεί το κλείσιμο 18 χρόνων λειτουργίας του LHC στην τρέχουσα μορφή του. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο επιταχυντής παρήγαγε획σταθμικά αποτελέσματα, με πιο αξιοσημείωτη την ανακάλυψη του μποζονίου Χιγκς το 2012 από τις συνεργασίες ATLAS και CMS. Η τελευταία φυσική περίοδος του μηχανήματος ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2026, με συγκρούσεις πρωτονίων στα 13,6 TeV που θα συνεχιστούν έως τα τέλη Ιουνίου.
Η αναβάθμιση αναμένεται να κοστίσει 1,2 δισεκατομμύρια ελβετικά φράγκα, περίπου 1,5 δισεκατομμύριο δολάρια. Χιλιάδες ειδικοί θα εργαστούν στις εγκαταστάσεις και τις σήραγγες του CERN, αντικαθιστώντας όλα τα εξαρτήματα σε ένα τμήμα 1,2 χιλιομέτρων του δακτυλίου των 27 χιλιομέτρων. Οι εργασίες περιλαμβάνουν την εγκατάσταση νέων υπεραγώγιμων μαγνητών 11-12 tesla και υπεραγώγιμων κοιλοτήτων «crab», σχεδιασμένων να αυξήσουν τους ρυθμούς συγκρούσεων στους ανιχνευτές ATLAS και CMS.
Τι Έπεται
Η αναβαθμισμένη μηχανή, γνωστή ως HiLumi LHC ή HL-LHC, έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει τη λειτουργία της το 2030 και να λειτουργήσει για περίπου μια δεκαετία. Θα αυξήσει τη φωτεινότητα — τον ρυθμό συγκρούσεων σωματιδίων — κατά έναν συντελεστή έως και δέκα, διευρύνοντας δραματικά τον όγκο των δεδομένων που είναι διαθέσιμος στους φυσικούς.
Τα επιπλέον αυτά δεδομένα θα επιτρέψουν πιο ακριβείς μετρήσεις των ιδιοτήτων του μποζονίου Higgs και θα διευρύνουν την αναζήτηση για φαινόμενα πέρα από το Καθιερωμένο Πρότυπο, συμπεριλαμβανομένης της σκοτεινής ύλης. Η αναβάθμιση αναμένεται επίσης να επεκτείνει το εύρος ανακάλυψης νέων σωματιδίων κατά 20 έως 30 τοις εκατό σε σύγκριση με τον τρέχοντα LHC.
Μια Προγραμματισμένη Μετάβαση
Το CERN τόνισε ότι η διακοπή λειτουργίας δεν σηματοδοτεί το τέλος του επιταχυντή, αλλά τη μετεξέλιξή του. «Πρόκειται για μια μεγάλη αναβάθμιση και μια καλή επένδυση», δήλωσε ο φυσικός Lucio Rossi, επικεφαλής του έργου HL-LHC, όταν ξεκίνησαν οι κατασκευαστικές εργασίες το 2018. «Θα διπλασιάσει τη διάρκεια ζωής του LHC, παρατείνοντάς την έως το 2040.»
Τμήματα του ευρύτερου συμπλέγματος επιταχυντών και των πειραματικών εγκαταστάσεων θα αρχίσουν να επαναλειτουργούν από τα μέσα του 2028 και μετά, ενώ το πλήρες HL-LHC ετοιμάζεται για την εκκίνησή του το 2030. Η ανάλυση των δεδομένων από την τελευταία λειτουργία του LHC θα συνεχιστεί καθ' όλη τη διάρκεια της περιόδου διακοπής.